1975 – Ngày 20-4: Bắc Việt kiểm soát Phan Thiết, vượt qua phòng tuyến Xuân Lộc, chuẩn bị tấn công Sài Gòn
***
Một
đất nước chỉ trưởng thành khi lịch sử của nó được ghi nhớ một cách
trung thực và trọn vẹn nhất có thể. Hãy sống lại tháng Tư năm 1975 cùng
Luật Khoa tạp chí qua các bài báo hàng ngày ở miền Nam, miền Bắc và báo
chí quốc tế.
***
Trang nhất của The Tampa Times đăng tít lớn “Tỉnh lỵ thứ 19 của VNCH thất thủ”. [1]
Dẫn
nguồn UPI: “Nguồn tin quân sự cho biết quân đội Bắc Việt do xe tăng dẫn
đầu hôm nay đã kiểm soát thành phố ven biển Phan Thiết, tỉnh lỵ thứ 19
thất thủ vào tay Cộng sản và là một cứ điểm phòng thủ quan trọng của
chính phủ. […]
Liên lạc điện đài
với Phan Thiết đã bị mất vào khoảng 10 giờ tối hôm qua. Lực lượng VNCH
trong khu vực đã được sơ tán lên các tàu chờ ngoài khơi ở Biển Đông.
Quân Cộng sản di chuyển theo sau xe tăng do Nga chế tạo đã tràn vào Phan
Thiết. […]
Với việc từ bỏ Phan
Thiết, chính phủ đã bỏ mặc tỉnh Bình Thuận cho Cộng sản – những người
hiện đang kiểm soát hơn hai phần ba lãnh thổ VNCH.”
Bài
viết cũng tường thuật lời của Đại tá Võ Đông Giang, phát ngôn viên của
Việt Cộng ở Sài Gòn rằng “các lực lượng Cộng sản đã được lệnh vào hôm
4-4 để chuẩn bị một cuộc tấn công vào thành phố”, tuy ông “rất tiếc
không thể biết hay nói trước được ngày diễn ra khởi nghĩa hay chiến đấu ở
Sài Gòn”.
***
Một
đất nước chỉ trưởng thành khi lịch sử của nó được ghi nhớ một cách
trung thực và trọn vẹn nhất có thể. Hãy sống lại tháng Tư năm 1975 cùng
Luật Khoa tạp chí qua các bài báo hàng ngày ở miền Nam, miền Bắc và báo
chí quốc tế.
***
Tờ The Anniston Star đăng trên trang sáu tin “Cộng quân củng cố lực lượng quanh Sài Gòn; Người Mỹ chạy trốn”. [1]
Dẫn
nguồn AP: “Lực lượng Cộng sản được cho là đã củng cố các vị trí quanh
Sài Gòn vào thứ Bảy, trong khi người Mỹ tiếp tục rời khỏi thủ đô đang
trong tình trạng hoảng loạn của VNCH và ba tàu sân bay của Mỹ đã tiến
vào vùng biển Tây Thái Bình Dương. […]
Bộ
Tư lệnh Sài Gòn báo cáo chỉ có các cuộc giao tranh lẻ tẻ tại tỉnh Long
An, cách Sài Gòn 25 dặm về phía Tây Nam thuộc đồng bằng sông Cửu Long,
nhưng có dấu hiệu cho thấy Việt Cộng và Bắc Việt đang di chuyển đến các
vị trí chiến lược của tỉnh này. Long An là cửa ngõ miền Tây dẫn tới Sài
Gòn.
Bộ Tư lệnh Sài Gòn cũng cho
biết hơn 20 lượt đạn pháo và rocket đã được bắn vào căn cứ không quân
Biên Hòa, cách Sài Gòn 15 dặm về phía Bắc, một cứ điểm khác có thể dùng
để tiến vào thủ đô.
Các cuộc giao tranh nhỏ cũng diễn ra tại Xuân Lộc, cách Sài Gòn 40 dặm về phía Đông.”
***
Một
đất nước chỉ trưởng thành khi lịch sử của nó được ghi nhớ một cách
trung thực và trọn vẹn nhất có thể. Hãy sống lại tháng Tư năm 1975 cùng
Luật Khoa tạp chí qua các bài báo hàng ngày ở miền Nam, miền Bắc và báo
chí quốc tế.
***
Tin
từ chức của Tổng thống Thiệu xuất hiện trên trang nhất nhiều tờ báo của
Mỹ. Tờ The Kansas City Star đăng tít lớn trên trang nhất: “Thiệu từ
chức, đổ lỗi thất bại cho Hoa Kỳ”.
Dẫn
nguồn AP: “Với đôi mắt đẫm lệ, Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu của VNCH đã
tuyên bố từ chức trên một buổi phát sóng truyền hình toàn quốc hôm nay.
Ông
nói Sài Gòn không thể giành chiến thắng quân sự và đổ lỗi cho Hoa Kỳ về
thất bại này. Thiệu nói rằng Ngoại trưởng Mỹ Henry A. Kissinger đã
không nhận ra rằng Hiệp định Paris năm 1973 ‘dẫn nhân dân miền Nam Việt
Nam đến cái chết’.
Thiệu chỉ định
Phó Tổng thống Trần Văn Hương, 71 tuổi, kế nhiệm chức tổng thống. Tuy
nhiên, có tin đồn rằng Hương, với sức khỏe yếu và gần như mù lòa, sẽ từ
chức cùng toàn bộ nội các và Trần Văn Lắm, 61 tuổi, chủ tịch Thượng
viện, sẽ trở thành tổng thống.
TT Thiệu hy vọng việc từ chức sẽ giúp đất nước mình.
Quý độc giả cùng những hảo hữu gần xa thân mến,
Năm
2025 chỉ còn những giờ phút cuối. Cảm xúc bồi hồi hiện lên sau những
cái ngoảnh đầu hồi cố vào mỗi độ cuối năm có lẽ là điều mà nhiều người
đều có, đều không ít lần trải nghiệm.
Với
những người thực hiện Dự án 1975, sự khép lại của năm 2025 càng có thêm
đôi phần đặc biệt. Bởi đó còn là dấu mốc khép lại một hành trình nhiều ý
nghĩa, hoặc cũng có thể nói là một chặng đường đầy thử thách, cam go.
Lẽ thường, đường đi càng chông gai trắc trở, những gì chờ đợi nơi cuối
chặng càng là những phần tưởng thưởng ngọt ngào.
Với
chúng tôi, chặng đường vừa qua chính là một hành trình như thế. Như
người ta vẫn nói, “đường dài mới biết ngựa hay”. Dẫu thời gian một năm
không tính là dài, và dẫu chúng tôi cũng chẳng muốn tỏ ra khiêm tốn, thế
nhưng việc đi cho tròn một năm của một nhiệm vụ luôn buộc đội ngũ thực
hiện phải tự thách thức giới hạn năng lực của bản thân, chỉ e nếu nói
không khó khăn, chính là tự dối lòng.
Khởi
từ mong muốn tìm hiểu rõ hơn về hiện thực lịch sử nước nhà trong và sau
Chiến tranh Việt Nam, tức vùng lịch sử vẫn luôn bị nền giáo dục xã hội
chủ nghĩa cải biên, khỏa lấp, một nhóm người trẻ của Luật Khoa tạp chí
đã cùng nhau khởi xướng nên Dự án 1975.
Đúng
như tên gọi, Dự án của chúng tôi tập trung vào những trang sử về năm
1975, một năm gắn với nhiều biến cố trọng đại của lịch sử dân tộc: cuộc
nội chiến 20 năm dần đi đến hồi kết và rồi chính thức khép lại, nền hòa
bình, thống nhất chớm nở trên mảnh đất tuy bom, đạn đã ngừng rơi, nhưng
đau thương chưa hề dứt. Năm 1975, có thể gọi là năm bản lề cho những
khúc quanh và thăng trầm lịch sử Việt Nam trong một phần tư còn lại của
thế kỷ 20.
Chính những nỗi đau
chưa dứt, những quang cảnh quê hương điêu tàn sau bao cơn binh lửa, và
chính hiện thực về một “vỹ tuyến 17” vẫn chưa được xóa bỏ trong tâm khảm
của biết bao người, đã khiến non sông dù thống nhất, nhưng lòng người
vẫn phân ly. Sự phân ly ấy đã níu giữ tâm lý của cả một dân tộc suốt
nhiều chục năm sau đó vẫn kiên trì ở lại với chiến trường, nơi ý chí sát
phạt và thành lũy ý thức hệ địch - ta, bạn - thù chưa hề bị xô đổ.
Năm
2025, sự kiện 30/4 đã bước sang lần kỷ niệm thứ 50. Điều này cũng có
nghĩa chiến tranh đã lùi xa và hòa bình đã tái lập được tròn nửa thế kỷ.
Dù vậy, những phát ngôn, hành động mang sắc thái chia rẽ, phân biệt,
chối bỏ và phủ nhận nhau vẫn diễn ra liên tục từ cả hai bên chiến tuyến.
Tất cả những điều ấy, theo chúng tôi, phần lớn đến từ sự khiếm khuyết
của một khoa lịch sử trung thực, đa chiều, đủ tính khách quan. Bởi lẽ,
khi câu chuyện chỉ được kể từ một phía, sự thật bên trong thường khó mà
trọn vẹn, khó tránh mang tính chất của một màn độc diễn, mà đặc biệt là ở
phía có đủ thẩm quyền viết lại lịch sử theo ý mình.
Chính
hiện thực và tâm tư đó thôi thúc chúng tôi theo đuổi dự án này: làm
“sống lại năm 1975” thông qua việc cung cấp một kho tư liệu bao quát, đa
chiều và sâu sát về từng diễn biến của lịch sử Việt Nam trong năm “bản
lề” ấy. Ngõ hầu, mong rằng kho tư liệu mà chúng tôi sưu tầm, giới thiệu
sẽ bổ khuyết cho những vùng xám, lỗ hổng của sử sách chính thống từ cả
hai bờ của chiến hào.
Một năm
không quá dài với đời người, nhưng đủ cam go với một đội ngũ trẻ để vừa
phải tìm kiếm, phải đọc, học, rồi phải chọn lọc, phải dịch, phải viết,
để trình làng cho công chúng kho tàng sử liệu của năm 1975, sao cho xác
đáng nhất có thể.
Và rồi, đúng
như lời Lão Tử nói, “thiên lý chi hành, thủy vu túc hạ”, đường dẫu xa
nhưng khi ta cứ đi, ắt một ngày sẽ đến. Chúng tôi đã cứ đi, và giờ đây
Dự án đã có cho mình một “gia tài” kha khá để có thể tự hào khi nhìn lại
trong dịp cuối năm này.
Tính đến
nay, website của Dự án 1975 đã đăng tải tổng cộng 111 bài viết, phân
thành 6 chuyên mục khác nhau. Cụ thể số bài của mỗi chuyên mục:
- Điểm tin tuần (Xuất bản 1 bài/tuần): 52 bài
- Điểm tin ngày (Xuất bản 1 bài/ngày, đăng tải trong tháng 4/2025): 30 bài
- Chuyện 1975 - Người xưa kể lại (Xuất bản 1 bài/tuần): 17 bài
- Xã luận (1 bài/tuần): 10 bài
- Bạn có biết?: 1 bài
- Hồi đó, bây giờ: 1 bài
Bên
cạnh đó, trong năm qua chúng tôi còn cho sản xuất và phát hành 25 video
qua kênh YouTube Luật Khoa tạp chí. Nội dung các video này trình bày
những sử kiện, sử liệu về năm 1975 nói riêng, lẫn về chính thể và con
người Việt Nam Cộng hòa trong và sau chiến tranh nói chung.
Ngoài
ra, vào ngày 23/10/2025, Dự án đã cho xuất bản một số báo đặc biệt nhân
dịp kỷ niệm ngày Quốc khánh Việt Nam Cộng hòa. Số báo có nhan đề “70
năm Việt Nam Cộng hòa: Chân dung & Di sản”, nhắm tới khắc họa khái
lược bức chân dung đa chiều của một nhà nước Việt Nam Cộng hòa từng tồn
tại và những di sản đa dạng mà nhà nước ấy đã lưu lại, vẫn còn gây tác
động đến đời sống của người Việt ngày nay.
Các
nội dung của Dự án 1975 tuân thủ đầy đủ các tiêu chuẩn đưa tin của báo
chí độc lập, chú trọng tính khách quan, đa chiều, thông tin có kiểm
chứng và không lồng ghép quan điểm. Trong các bài điểm tin, điểm báo,
chúng tôi dẫn nguồn tin từ nhiều phía, bao gồm các ghi chép của cả miền
Bắc lẫn miền Nam Việt Nam, cả trong nước lẫn quốc tế.
Quý vị thân mến,
Để
có được thành quả lao động phong phú này, bên cạnh nỗ lực của các thành
viên trong nhóm thực hiện dự án, chúng tôi còn có sự giúp sức của bốn
bạn tình nguyện viên. Các bạn đã bất chấp những rủi ro an ninh của bản
thân lẫn tình cảnh tòa soạn không thể hỗ trợ chi phí, để rồi quyết định
đồng hành, hỗ trợ dự án từ tháng 8/2025 cho đến hôm nay. Bốn con người,
trong bốn tháng miệt mài vẫn giữ một tinh thần làm việc lăn xả và tận
tâm. Luật Khoa tạp chí chân thành tri ân đóng góp âm thầm nhưng đầy giá
trị này của các bạn.
Ngoài ra, dự
án của chúng tôi cũng không thể nào thực hiện được nếu thiếu đi những
nguồn tư liệu, tài liệu quý giá, đặc biệt là những tờ báo cũ của miền
Nam xưa, tưởng đã phải chịu chung số phận với chế độ mà nó tồn tại.
Chúng tôi thành thật biết ơn nỗ lực sưu tầm, giới thiệu các tư liệu và
sự ủng hộ của bác Huỳnh Chiếu Đẳng, chủ trang Quán Ven Đường, nơi lưu
trữ phiên bản ảnh ấn nhiều sách, báo giá trị của miền Nam một thời.
Ngoài ra, trong quá trình thực hiện, chúng tôi còn tham khảo nguồn tư
liệu báo chí từ chuyên trang Newspaper.com và Thư viện Quốc gia Việt Nam. Xin chân thành cảm ơn đội ngũ sáng lập và chưởng quản của hai cơ quan này.
Bên
cạnh đó, việc Dự án 1975 có thể duy trì trọn vẹn suốt một năm qua là
nhờ ơn rất lớn của quý nhà hảo tâm đã dành sự hậu ái, quyên góp cho Quỹ
Nghiên cứu Việt Nam Cộng hòa, nguồn tài lực chính của dự án chúng tôi.
Nhân đây, tòa soạn Luật Khoa xin bày tỏ lòng biết ơn đối với sự đóng
góp, yểm trợ của quý vị. Tính đến nay, Quỹ đã nhận được tổng cộng
$10.385, giúp chúng tôi có đủ ngân sách để mở tải xuống miễn phí số báo
đặc biệt cho toàn thể cộng đồng.
Thưa quý độc giả,
Dự
án 1975, hôm nay đã đi đến chặng kết theo sự xác định ban đầu của những
người thực hiện: đã phục dựng diễn biến từng ngày và từng tuần của năm
1975. Dự án giờ đây đã có thể tự hào rằng mình hoàn thành sứ mệnh đề ra,
thậm chí tạo ra được lượng nội dung vượt mức kỳ vọng của ngày khởi sự.
Khép
lại cuộc hành trình ấy, tức là sẽ không còn những ngày tháng miệt mài
đọc, chép, soạn thảo, dịch thuật, biên tập, thiết kế, xuất bản… Hàng
loạt những thao tác nhọc nhằn và ai nấy cứ phải nơm nớp lo âu, sợ bất
cẩn mắc phải từng sai lầm nhỏ. Nhưng khép lại chuỗi ngày ấy rồi, cả một
khoảng trống của ký ức, của thói quen, của những tình cảm và khát vọng
lại hiện ra và khiến chúng tôi khôn nguôi hoài niệm.
Dự
án 1975 qua một năm hoạt động không chỉ có cho mình một lượng độc giả
sẵn lòng đón đọc, dõi theo, mà còn có được một nhóm người sẵn sàng xem
công việc này là một phần đời sống, là tập quán thường nhật. Chúng tôi
thật sự không muốn nói từ “dừng lại”.
Và
vì thế, chúng tôi chọn nói từ ấy theo một cách khác: “dừng lại, là để
bước tiếp”. Dự án 1975 đã khẳng định chỗ đứng đủ vững vàng và đủ quan
trọng, chí ít là trong lòng chúng tôi, để có thể tiếp tục tồn tại trong
một thân phận, một khuôn khổ rộng lớn hơn: là một dự án dài hạn gắn với
mảng nội dung về Việt Nam Cộng hòa mà Luật Khoa tạp chí đã, đang và sẽ
tiếp tục theo đuổi.
Trong “khuôn
khổ mới”, website của Dự án vẫn sẽ tiếp tục duy trì hoạt động, nhưng
không phải với tuyến bài đã khai thác trong năm qua, mà mở rộng sang
những chủ đề mới. Chúng tôi còn khởi tạo một fanpage trên nền tảng
Facebook, làm nơi giới thiệu, chia sẻ các nội dung mà Dự án đã sản xuất.
Kênh YouTube Luật Khoa tạp chí vẫn sẽ tiếp tục theo đuổi tuyến nội dung
về Việt Nam Cộng hòa - chủ đề mà Dự án 1975 trong năm tới sẽ bao trọn.
Quý độc giả thân mến,
Chúng
tôi tin rằng sự khép lại hành trình một năm qua của Dự án 1975 sẽ là
điểm dừng cần thiết để đội ngũ thực hiện kịp nhìn lại một chặng đường có
cả những thành tựu lẫn thiếu sót, cả những gian truân lẫn phúc lành.
Chúng tôi tin, quãng đường tiếp theo đây mà chúng tôi cất bước, sẽ càng
thử thách hơn, nhưng cũng vững vàng hơn.
Mong
rằng, những bước chân kế tiếp trong năm mới của những người thực hiện
chúng tôi vẫn sẽ tiếp tục có được sự dõi theo, tiếp sức từ quý vị.
Kính chúc quý vị một năm mới hạnh phúc, bình an.
Đội ngũ thực hiện Dự án 1975
